Во последните 40 години, трансплантацијата на коскена срцевина и хематопоетични стем клетки се применува се‘ почесто за третман на бројни малигни и немалигни заболувања. Во 1968 год. е направен пионерскиот чекор во трансплантацијата на коскена срцевина, кога успешно е изведена алогенична трансплантација на едно новороденче со Х-врзан лимфопеничен имун дефицит и на друго со Wiskott-Aldrich синдром. После овие два случаи се создадоа услови за успешно изведување на трансплантации на коскена срцевина кај пациенти со апластична анемија, а подоцна и леукемија.
-Крв од папочна врвца. Во 1988 год. за прв пат беше изведена трансплантација на крв од папочна врвца кај младо момче со Фанкониева анемија. Нешто подоцна, во 1992, за прв пат кај пациент со леукемија беше изведена трансплантација на крв од папочна врвца наместо коскена срцевина. Во изминатата декада, употребата на крв од папочна врвца, како попогоден извор на стем клетки, е третман на избор кај се поголем број на пациенти.
-Периферни крвни стем клетки. Покрај коскената срцевина и крвта од папочна врвка, во 1980-тите и стем клетките добиени од периферна крв стануваат се‘ попопуларен третман кај голем број пациенти.

Индикации за трансплантација:
-Немалигни заболувања: наследни метаболни нарушувања, наследни имуни нарушувања, наследни нарушувања на црвените крвни клетки, состојби на пропаѓање на коскената срцевина, автоимуни заболувања (екпериментално);
-Малигни заболувања: акутна лимфобластна леукемија (АЛЛ), хронична миелоична леукемија (ХМЛ), јувенилна миеломоноцитна леукемија, миелодиспластичен синдром, нарушувања на плазматските клетки, Хоџкин и нон-Хоџкин лимфом.

Идентификација на донор. Откако еднаш веќе дефинитивната дијагноза ќе биде поставена и трансплантацијата се смета за можна терапија, мора да биде најден соодветен донор за тој пациент. Членови на фамилијата се секогаш најдобрите донори со оглед на тоа дека тие делат и минорни ХЛА антигени, кои вообичаено не се дел од тестирањето за компатибилноста помеѓу донорот и реципиентот. Ако донорот и примателот не се поклопуваат во 6 од 6 гени се смета дека постои непоклопување; ако имаме случај на 3 од 6 гени, тогаш за таквите случаи се применува терминот халотипична трансплантација. И кај донори кои не се фамилијарно поврзани со реципиентот вообичаено се бара 6 од 6 генски преклопувања. Оваа информација е многу важна, зашто со помош на  ХЛА-типизацијата можеме да предвидиме каква ќе биде реакцијата на реципиентот на трансплантантот, односно дали ќе се развие ‘’Калем против домаќин’’ болест. Ако не може да се најде донор роднински поврзан со реципиентот, тогаш се иницира потрага по друг донор, а тоа најчесто се прави со пребарување по регистри за коскена срцевина и банки за папочна врвца.

Процесот на трансплантација генерално е поделен на 5 фази: подготовка, инфузија на стем клетки, неутропенична фаза, фаза на енграфмент (калемење) и пост-трансплантациски период.  

 1.Подготовка: Фазата на подготовка вообичаено трае 7-10 дена, во кој период се дава интензивна хемотерапија, радиотерапија или и двете со цел да се елиминира малигнитетот и да се превенира отфрлање на трансплантантот.
 2.Инфузија на стем клетки: Обично инфузијата на стем клетки се изведува во текот на 1 час, но овој период зависи од волуменот на инфузијата. Стем клетките можат да бидат процесирани (обработени) пред инфундирањето ако за тоа има индикации. Деплеција на Т-клетките може да биде изведена со цел да се намали можноста од развивање на Калем-против-домаќин болеста.
 3.Неутропенична фаза: Во текот на овој период (2-4 недели), пациентот во суштина нема ефикасен имун систем. Поради тоа заздравувањето е споро и пациентот е подложен на многу инфекции. Супоративната терапија (терапија за поддршка) и емпириската антибиотска терапија се основата врз која ќе може пациентот да помине преку овој период. Нозокомијалните болнички инфекции се најголемиот ризик за пациентите во овој период бидејќи овие инфекции се многу поотпорни на стандардните антибиотски терапии. Покрај инфекциите и исхраната претставува проблем, затоа што голем број на пациенти во овој период развиваат мукозитис, кој го оневозможува оралното примање на храна па се приморани да се хранат преку тотална парентерална исхрана.
 4.Фаза на калемење (енграфмент): Во текот на овој период кој трае неколку недели постепено доаѓа до подобрување на состојбата на пациентот. Најпрво мукозитисот се повлекува , потоа и треската се губи и инфекциите се намалуваат. Најголем предизвик во овој период е спречување на Калем-против-домаќин болеста и спречување на настанување на вирусни инфекции, посебно цито-мегало вирусни инфекции. Кај трансплантации на хематопоетични клетки имуниот систем е дел од трансплантираниот орган, така што може да се случи имуниот систем да го нападне целото тело. Кога тоа ќе се случи, се нарекува Калем-против-домаќин болест. Тоа најмногу ја инволвира кожата, гастроинтестиналниот тракт и црниот дроб, при што се предизвикува осип на кожата, дијареа и хипербилирубинемија. Пациентите кои добиваат ваков трансплантат вообичаено се подложени на еден или повеќе имуносупресивни лекови, кои имаат за цел да го спречат појавувањето на Калем-против-домаќин болеста.
 5.Посттрансплантациски период: Овај период трае многу долго, месеци или години и опфаќа постепено подобрување на состојбата на пациентот, прекинување на имуносупресивната терапија, развивање на нов имун систем кај пациентот и контролирање на хроничната Калем-против-домаќин болест. Поголемиот број на пациенти мора да бидат подложени на реимунизација, со која се почнува најчесто една година после трансплантацијата.

Подобрувањето на супоративната терапија и подобрата ДНК-ХЛА типизација во поново време обезбедуваат се‘ подобри резултати кај пациентите со извршени трансплантации на коскена срцевина. Преживувањето кај пациенти со порано откриена болест или болест во ремисија вообичаено е подобро одколку кај пациенти со доцна откриена болест. Трансплантации кај немалигни заболувања имаат подобри шанси за успешност отколку кај малигните заболувања и тоа со 70-90 % шанса за преживување ако донорот е роднина и 36-65 % ако донорот не е роднински поврзан со реципиентот. Трансплантации кај акутни леукемии (АЛЛ и АМЛ ) имаат 55-68 % за преживување ако донорот е роднина и 26-50 % ако донорот не е роднински поврзан со реципиентот.

Трансплантација на бубрег е хируршка процедура која се извршува со цел да се замени оштетениот бубрег со здрав бубрег од друга здрава личност. Бубрегот може да се земе од починат орган донор или од жив орган донор. Членовите на семејството или индивидуалци кои не се во сродство може да бидат донори на еден од нивните два бубрега. Луѓето кои донирале орган (бубрег) можат да живеат здрав живот со другиот бубрег. Трансплантацијата на бубрези се препорачува кај лица кои имаат сериозна бубрежна дисфункција и не ќе можат да живеат без дијализа или трансплантација.
 
Индикација за трансплантација е терминалната фаза на  бубрежна болест без обѕир на примарната причина. Тоа е дефинирано како опаѓање на гломеруло-филтрационата рата за 20-25% од нормала. Најчести болести кои доведуваат до овој краен степен на оштетување на бубрегот се: малигна хипертензија, инфекции, дијабет (шеќерна болест), гломерулонефрит; меѓу генетските причини најчесто е полицистичен бубрег како вродена грешка во метаболизмот, како и автоимуните состојби вклучувајки ги лупус и Goodpasture’s синдром.         
Дијабетот е најчеста причина за трансплантација на бубрег. Повеќето од пациентите на кои треба да им се направи трансплантација на бубрег се веќе изложени на некоја форма на дијализа. Сепак луѓето со хронична бубрежна болест кои имаат достапен жив донор често избираат да поддлегнат на трансплантација пред да биде потребна дијализа.
  
Оштетувањата на бубрегот може сериозно да го афектираат враќањето на водата и непотребните материи, продукцијата на црвени крвни клетки, регулирањето на крвниот притисок и балансот на електролитите како калиум, калциум и фосфор.
   Само два третмани може да го продолжат  животот кога бубрегот престанал да функционира :

• Дијализа
• Трансплантација на бубрег: Трансплантацијата на бубрег не е комплетно лекување, иако многу луѓе кои направиле трансплантација на бубрег се способни да живеат како што живееле пред да им настане оштетување на бубрезите. Оние кои примиле трансплантант мора да земаат лекови и да бидат мониторирани од страна на лекар-нефролог (специјалист за бубрежни заболувања) до крајот на нивниот живот.Најважната компликација која може да се појави после извршена трансплантација е одбивање на трансплантантот. Човечкиот имун систем се заштитува од нападот на туѓи тела како на пр.бактерии. Овој одбранбен систем може да го препознае трансплантираното ткиво како туѓо и да го нападне.

Повеќето луѓе кои примиле бубрег уживаат висок квалитет на живот. Околу 95% од луѓето кои примиле бубрег од жив донор живеат по една година. Повеќе од 80% живеат по пет години, согласно Organ Procurement and Transplantation Network. Кога органот е соодветен, повеќе од 90% од луѓето кои примиле трансплантант од кадавер-донор живеат по една година и близу  70% по пет години.

Трансплантација на црн дроб се прави кога црниот дроб веќе не функционира адекватно (оштетен црн дроб). Оштетувањето на црниот дроб може  да се појави  оддеднаш (акутно) како резултат на инфекција или компликација од одредени лекови или може да биде краен резултат од долгорочен проблем.

Следниве сојстојби може да доведат до оштетување на црнот дроб:

• Хроничен хепатит
• Примарна билијарна цироза (ретка состојба каде имуниот систем  ги напаѓа и деструира билијарните дуктуси)
• Склерозантен холангит (стеснување на билијарните дуктуси внатре и надвор од црниот дроб предизвикувајки враќање на жолчката во црниот дроб што може да предизвика оштетување на црниот дроб)
• Билијарна атрезија (малформација на билијарните дуктуси)
• Алкохолизам
• Вилсонова болест (ретка наследна болест со абнормална депозиција на бакар низ цело тело, вклучувајќи го и црниот дроб и на тој начин предизвикувајки негово оштетување)
• Хемохроматоза (често наследно заболување каде телото е  совладано од железо)
• Амилоидоза (абнормална депозиција на абнормален протеин наречен амилоид во црниот дроб)
• Акутна црнодробна некроза
• Тумор на црн дроб
• Автоимун хепатит
• Нарушување на функцијата поради преголема доза на лекови

Трансплантацијата на црниот дроб е операција каде се отстранува оштетениот црн дроб и се заменува со здрав. Многу луѓе имаат направено трансплантација на црниот дроб и сега живеат нормален живот. Трансплантацијата е неопходна кога болеста доведува до престанок на работата на црниот дроб. Најчеста причина за трансплантација на црн дроб кај возрасни е ЦИРОЗА додека  кај деца е БИЛИЈАРНА АТРЕЗИЈА болест каде дуктусот кој ја одведува жолчката од црниот дроб недостига или е оштетен.
  
Постојат три начини за трансплантација на црн дроб :

• Кадавер донор трансплантација- црниот дроб се добива од човек на кого му е дијагностицирана мозочна смрт каде фамилијата доброволно би го дала органот за трансплантација.
• Жив донор трансплантација– Здрав член на семејството, вообичаено родителите, сестра, дете или некој емоционално поврзан (како на пр. сопруга)  доброволно би дал дел од неговиот црн дроб за трансплантација. Донорот  внимателно се оценува од страна на тим за да се осигура дека нема да има никави штети за донорот и за примателот.
• Помошна трансплантација – Дел од црн дроб од здрав возрасен донор (жив или кадавер) се трансплантира во човекот на кого му е потребна трансплантација. Оштетениот црн дроб на пациентот останува цел додека помошните делови се обновуваат и ја превземаат функцијата. Оштетениот црн дроб тогаш може да биде отстранет.

Трансплантацијата на црн дроб е важен чекор напред во лекувањето на низа болести на црниот дроб. Тоа отвори нов свет за пациентите кои во спротивно би биле предодредени на смрт од нивната црнодробна болест.

Првата година стапката на преживување со трансплантатант од жив донор е 90%, додека стапката на преживување со трансплантант од кадавер-донор е 86%. Вкупната стапка на преживување на пациентите е 79% на 3 години и 73% на 5 години. Преживувањето е подобро за хроничните отколку за акутните црнодробни оштетувања. Смрт после 1 година е ретка и повеќе се припишува на повторливите нарушувања (пр.канцер, хепатит) отколку на посттрансплантациските компликации.

Иако првата срцева трансплантација кај човек била извршена во 1967, дури во почетокот од 80-тите години од овој век процедурата била прифатена како третман за срцева болест во краен стадиум. Напредокот во полето на имуносупресивната терапија исто така доведува до успех на срце-бел дроб и белодробната трансплантација. Со подобрување на резултатите во преживувањето на пациентите и квалитетот на нивниот живот, срцевата трансплантација станува ширум прифатена терапија за пациентите со краен стадиум на срцева болест.

Најчести причини за трансплантација на срце се во еднаков сооднос коронарната артериска болест и кардиомиопатијата (над 90%). Некои од контраиндикациите се: возраста (над 70 г.), пулмонарна хипертензија, декомпензирана бубрежна, црнодробна и белодробна инсуфициенција, канцер, инфекција, системска болест, психијатриско растројство итн...              Пред  помислата за трансплантација нужно е прво да се искористат сите конвенционални медикаментозни и хируршки лекувања. За да се исклучат други излечиви состојби што предизвикуваат кардиомиопатија (посебно оние без исхемична болест) се прави ендомиокардна биопсија.

Срцевиот трансплантант доаѓа од штотуку починат донор (најчесто од фатално крвавење или повреда на главата). Критериумите за совпаѓање помеѓу донорот и примателот моментално вклучуваат само АБО (крвни групи) компатибилност и приближно совпаѓање во големината на срцето.
   При постапката на трансплантација се зачувува голем дел од задниот ѕид на левата и десната преткомора, се имплантира срцето на дарителот, истовремено поврзувајќи ја аортата и белодробната артерија.
   Овој метод има свои многубројни модификации.

Иако многу внимание се насочува кон функционалноста на имуносупресивната терапија и засилувањето на толеранцијата кај примателот, практично секој пациент има некој вид на акутно отфрлање на трансплантантот во текот на првата година. Рана компликација на операцијата може да биде акутно десно-срцево затајување. Исто така развојот на коронарна артериска болест на трансплантантот може да е долгорочен проблем. Имуносупресијата носи ризик за инфекции и канцер.

Прогнозата по трансплантацијата е многу добра. Во целина, преживувањето е околу 82% во првата година и 74% за три години. Истражувањата за квалитетот на животот покажуваат во просек добар физички статус и општа благосостојба кај повеќето пациенти.

Во иднина пристапноста на се‘ поголем број на лекови за селективна имуносупресија, драматично ќе го зголеми успехот и сигурноста на срцевата трансплантација.

Белодробната трансплантација е хируршка процедура каде белите дробови кај пациенти со белодробна болест се заменуваат делумно или тотално со бели дробови од донор. Кај пациентите со трансплантирани бели дробови од една страна постои ризик, но од друга страна им се продолжува векот на преживување и квалитетот на живот. Од белодробна трансплантација потреба имаат пациенти кои се наоѓаат во краен стадиум на белодробна болест и каде се исцрпени сите други техники и постапки за излекување. Трансплантацијата се спроведува во случај на: хронична опструктивна белодробна болест (27%), вклучувајќи и емфизем, идиопатска белодробна фиброза (16%), цистична фиброза(14%), идиопатска белодробна хипертензија и други. Некои фактори можат неповолно да влијаат на самата трансплантација ако пациентот ги имал подолг временски период: хронични болести (конгестивна срцева слабост, хронично бубрежно заболување итн...), моментални инфекции, непосредно присуство на тумор, употреба на алкохол, цигари или дрога, возраста, психичката стабилност и друго.
Првата успешна трансплантација на бели дробови е направена во 1983 од страна на d-r Joel Cooper(Toronto).
  
Типови на белодробна трансплантација:
-Лобарна: Ова е постапка со која кај пациентите болното белодробно крило се заменува со здраво белодробно крило од донор. Оваа постапка обично вклучува донација на лобуси од двајца различни донори со цел да се замени едно белодробно крило кај пациентот.
-Единечна белодробна трансплантација: Со овој тип на трансплантација може да им се помогне на многу пациенти на кои им е потребна трансплантација. Донираните белодробни крила се од пациент со констатирана мозочна смрт.
-Двојна белодробна трансплантација: Некои пациенти имаат потреба од замена на двете белодробни крила. Овој тип посебно се употребува кај пациенти со цистична фиброза.
-Срцево-белодробна трансплантација: Оние пациенти кои освен белодробно имаат и некое срцево заболување имаат потреба од овој вид на трансплантација. Кај овие пациенти заболените белодробни крила и срце се заменуваат со тие од донор. Во медиумите овој тип на трансплантација е именуван како " домино трансплантација ".

Како и при секоја хируршка процедура постои ризик од инфекција и крварење. Како примарна грижа после трансплантацијата е ризикот од одбивање на трансплантираните срце и бели дробови и доколку дојде до таква состојба пациентот треба да се третира што е можно најбрзо.

Прогнозата после трансплантација е добра. Преживувањето на пациенти со белодробна трансплантација е 85% (една година), 52% (пет години), 26% (десет години), а со срцево-белодробна трансплантација 78% (една година), 44% (пет години), 27% (десет години).

Трансплантацијата на панкреас во повеќето случаи е поврзана со тип 1 дијабетес, посебно во случај на бубрежно затајување како компликација на болеста. Како заболениот панкреас не лачи инсулин така младите пациенти имаат витална потреба од имплантирање на здрав панкреас. Со оглед на тоа дека овие лица страдаат и од тешко бубрежно оштетување најчесто ( над 90% од случаите) истовремено се трансплантира и бубрег.Треба да се напомене дека пациентите со панкреатичен канцер не се подобни за трансплантација поради неговиот висок степен на малигнитет. Процесот повторно брзо би се проширил и по успешна постапка.

Панкреасот е витален орган бидејќи покрај тоа што лачи хормони (ендокрина функција) истовремено учествува во процесот на варење на храната (егзокрина функција). Поради тоа при негова трансплантација не се вади нативниот панкреас на примателот, туку донираниот панкреас се приврзува на друга локација. Со тоа се спречува брза смрт доколку организмот не го прифати трансплантантот. Во случај  на отфрлање на трансплантантот, нативниот панкреас не дозволува веднаш да дојде до животозагрозувачка состојба.

Здравиот панкреас доаѓа од штотуку починат донор (кадавер) или може да биде дел од панкреас од жив дарител. Првата трансплантација на панкреас од кадавер била направена во 1966 година додека во 1979 прв пат е трансплантиран парцијален панкреас од жив донор.

Постојат три типа на постапки при трансплантација на панкреас:

1. Истовремено трансплантирање на панкреас и бубрег од ист починат донор или SPK (Simultaneous Pancreas-Kidney transplant);
2. PAK (Pancreas-After-Kidney transplant ) кога трансплантацијата на панкреас од кадавер следи по трансплантација на бубрег од било каков вид;
3. Изолирана трансплантација на панкреас кога пациентот со тип 1 дијабетес има чести хипогликемии, но уредна бубрежна функција.

Компликации веднаш по трансплантацијата можат да бидат: отфрлање на трансплантантот, тромбоза, панкреатитис и инфекција.

Прогнозата на трансплантацијата на панкреас е многу добра. Во последните години долгорочните резултати се се‘ поуспешни. По една година повеќе од 95% од пациентите преживуваат и 80-85% од панкреасите остануваат функционални. По трансплантацијата пациентот подлегнува на долгогодишна имуносупресивна терапија која е ризик за разни инфекции и малигни заболувања.

Како и со трансплантацијата на други органи, трансплантацијата на црева започнува со Carrel и неговиот опис за изведената васкуларна анастомоза. Првиот пријавен случај на извршена интестинална трансплантација е во 1967 година, извршена од Lillihei и соработници. Интестиналната трансплантација еволуирала последнава декада од само екпериментална процедура до нешто што претставува единствено долготрајно решение кај пациенти кои развиле интестинално откажување кое е неповратно поврзано со компликации како хронична употреба на парентерална исхрана. Напредокот во интестиналната трансплантација не е само во бројот на изведени трансплантации, туку и во нивото на успешност со која тие се извршени, а тоа има врска со понапредните хирушки техники, имуносупресијата и мерките на постоперативна грижа.

Инциденцата на интестинално откажување со компликација како тотална парентерална исхрана е многу тешко да се измери. Од студиите направени кај пациенти кои се зависни од тотална парентерална исхрана, се открива дека инциденцата е 2-3 случаи на милион луѓе годишно. Бројот на кандидати на листите за чекање на трансплантација постепено се зоглемува и како најчеста причина за интестинална трансплантација е Синдромот на кратко црево (Short Gut Syndrome).

Цревното откажување се карактеризира со неспособност да се одржи рамнотежа помеѓу протеинската енергија, течностите и микронутриентите при некое заболување на гастроинтестиналниот тракт дури и ако пациентот е на нормална исхрана. Ова интестинално откажување води кон постепено пропаѓање на пациентот и неизбежна смрт ако не се премине на парентерална исхрана или ако не се направи интестинална трансплантација. На светско ниво, најчеста причина за цревна трансплантација е синдромот на кратко црево (Short Bowel Syndrome). Соодветни индикации за оваа трансплантација се и: откажување на парентерална исхрана, тромбоза на 2 или повеќе централни вени, две или повеќе епизоди годишно на системска сепса, чести дехидратации, висок ризик од смрт, интестинално откажување со чести хоспитализации, наркотична зависност или псеудоопструкција. Парентералната исхрана е стандард кај пациентите со интестинално откажување и токму таа е поврзана со многу живото-загрозувачки компликации, вклучувајки и сепса, тромбоза  предизвикана од катетерот, тешка дехидратација, метаболни нарушувања итн... Тешки нарушувања на црниот дроб се регистрирани кај скоро 50% од пациентите кои се на парентерална исхрана подолго од 5 години и тоа е многу честа причина за смрт кај овие пациенти.

Контраиндикациите за цревна трансплантација се слични како и кај било која друга трансплантација. Така, постоечки и тешки медицински состојби кои немаат потенцијал да се подобрат после трансплантацијата, неконтролирана инфекција или малигнитети кои не можат да бидат отстранети при процесот на трансплантација можат да бидат значаен ограничувачки фактор кој оневозможува спроведување на трансплантацијата.

1.ВОВЕД

Kои клетки се нарекуваат матични?  Зошто го носат тоа име? Од каде потекнуваат, каков е патот на нивниот развој? Зошто се толку важни за здравјето на човекот? Зошто се предмет на толкав научен интерес?
Ова се само првите општи прашања во врска со оваа мошне значајна и се поактуелна тема.
Изразувајќи се метафорички, матичните клетки би ги дефинирале како „клетки кои не знаат што сакаат да бидат кога ќе пораснат“. Двете главни карактеристики, кои ги одвојуваат од сите други клетки се:

1. Незрелост и неспецијализираност
Токму нивната незрелост им дозволува на научниците, употребувајќи специјални супстанци - ткивни фактори да ги насочат овие клетки во нивниот натамошен развој кон создавање на специјализирани клетки

2. Способност да се самообновуваат, по пат на континуирани делби
При секоја делба на матичната клетка, како потомство ќе се добие една нова матична клетка и една специјализирана клетка (како на пр.: клетка на нервно ткиво, кожа, црн дроб итн). Во некои органи, како на пр.коскената срж или цревната слузница, матичните клетки непрекинато се делат за да ги заменат оштетените или изумрени ткива. Но, во други органи, како панкреасот или срцевиот мускул, тие се делат само под посебни околности.
Ова се нивните главни адути, особини кои подоцна се губат кај клетките, специјализирани за одредена улога во организмот. Матичните клетки се „прародителите“ на нашите зрели клетки.
Истражувањата со матични клетки секојдневно ги надоградуваат сознанијата за развојот на човековиот организам од една единствена клетка и за начинот, на кој младите и здрави клетки ги заменуваат оштетените кај возрасен организам. Истражувањата за матични клетки се една од најфасцинантните области на современата медицина. Но, како и сите нови, досега неистражени области, паралелно со новите откритија, подигнува бројни научни прашања и дилеми.

2. ТИПОВИ НА МАТИЧНИ КЛЕТКИ

Постојат три различни типови на матични клетки, во зависност од нивното потекло:
Ембрионални матични клетки - се употребуваат во лабораторија како средство за истражување, со цел да се разбере развојот на клетките генерално, но истите не се достапни за третмани.
Возрасни (адултни) матични клетки - може да се најдат кај возрасни. Уште се нарекуваат и диференцирани матични клетки, со оглед на тоа дека се со поограничен опсег во однос на продукцијата на специјализирани клетки. Со тек на време тие ја губат виталноста.
Матични клетки од папочна врвца - се "неонатални матични клетки" и се едни од најнаивните типови на клетки. Создадени уште во најраните фази на развој, тие  имаат поголем потенцијал да станат специјализирани клетки, како на пр. црвени или бели крвни зрнца, во споредба со матичните клетки кои се наоѓаат во коскената срж. Овие клетки се сметаат за најдобар извор за клеточна терапија заради нивната потентност за создавање на голем број различни специјализирани ткива и нивната докажана безбедност за употреба.

3. МАТИЧНИ КЛЕТКИ ОД ПАПОЧНА ВРВЦА

Во доцните 80-ти год. на минатиот век, беше откриено дека крвта од плацентата и папочната врвца на новороденчето (кои најчесто се фрлаат по породувањето) претставува драгоцен, неповторлив и незаменлив извор на матични клетки. Матичните клетки од крвта на папочната врвца, во најголем процент се хематопоетски (крвотворни) матични клетки. Од овие крвотворни клетки се создаваат сите клеточни лози присутни во крвта: црвените и белите крвни зрнца и тромбоцитите.
Ѕидот на папочната врвца (поточно Вартоновата слуз) претставува дополнителен, богат извор на мезенхимални матични клетки од кои може да се добијат различни ткива и органи. Така, од нив можат да настанат клетки на масно ткиво, срцев мускул, тетиви, лигаменти, мускули, клетки на ’рскавица, коска и нервно ткиво. Со тоа, тие претставуваат надополнување на хематопоетските матични клетки.

Зошто матичните клетки од папочната врвца се посебно важни?

Матичните клетки од папочната врвца имаат голема предност пред матичните клетки добиени од возрасен човек:

Не се погодени од процесот на стареење, се делат побрзо и се со поголем потенцијал во споредба со возрасните матични клетки.
Заштитени во мајчината матка од многу вируси и инфекции од надворешната средина, постои помала можност да бидат контаминирани или афектирани од заболувања.
Можноста да предзвикаат компликации при алогени третмани (третмани при кои се користи туѓ, генетски неидентичен материјал) е помала во однос на матични клетки од возрасен човек заради нивната незрелост.

Заради овие уникатни особини, матичните клетки од папочна врвца денес успешно се користат за третман на голем број сериозни заболувања.

Лекарите кои се занимаваат со трансплантација претпочитаат компатибилни (соодветни) матични клетки, бидејќи тие предизвикуваат помалку проблеми како што е на пример Graft vs. Host Sy (болест на отфрлање на  трансплантатот од страна на домаќинот) што е често фатална компликација на трансплантацијата. 

Постапката на земање на матични клетки од папочната врвца при раѓањето е едноставна и безболна и таа не носи ризик по здравјето на мајката и новороденчето.

4. ПРИМЕНА НА МАТИЧНИ КЛЕТКИ / ТЕРАПИИ СО МАТИЧНИ КЛЕТКИ

Најзначајната употреба на матичните клетки е во создавање на клетки и ткива, кои подоцна ќе бидат употребени за трансплантација кај пациенти. Денес, во терапија на оштетени или изумрени ткива се употребуваат донирани ткива и органи, но потребата од органи за трансплантација далеку ги надминува достапните залихи. Матичните клетки, поттикнати во лабораторија да се развиваат во одреден правец, може да продуцираат диференцирани клетки и ткива за третман на различни болести како: Алцхајмеровата болест, повреди на `рбетниот мозок, мозочен удар, изгореници, срцеви заболувања, дијабет, остеоартритис и реуматоиден артритис.    

Два типа на терапевтски третмани

Постојат две основни групи на терапевтски третмани со матични клетки: автологни и алогени. При автологен третман се користат сопствени клетки од пациентот. При алогениот третман, матичните клетки потекнуваат од друго лице.

Матичните клетки веќе со години се употребуваат во медицината за следниве цели:

• За хематолошки заболувања, како на пр. леукемија, медицината со децении користи алогени трансплантати од коскена срж, за обновување на оштетената коскена срж на пациентот. Коскената срж содржи голем број хематопоетски (крвотворни) матични клетки.
  Од 1988год., за третман на леукемија почнуваат да се користат и алогени матични клетки од папочна врвца. Успешноста на овие третмани е исто толку висока како и при употребата на матични клетки од коскена срж.
  Листата на потенцијални клинички апликации на матични клетки е долга и постојано се надополнува. Всушност, над 70 заболувања веќе со години успешно се третираат со хематопоетски матични клетки од папочна врвца и околу 15, со не-хематопоетски матични клетки. Меѓу нив се вбројуваат некои видови на малигни заболувања на крвта, заболувања на лимфниот систем, како Хочкин лимфомот, одредени тумори (вклучувјќи тумори на градите и јајчниците) и автоимуни заболувања (состојби кога имуниот систем ги напаѓа сопствените клетки), како системска склероза и јувенилен артритис. За поголемиот дел од нив, матичните клетки се дел од стандардните тераписки протоколи.
• Автологните матични клетки исто така се употребуваат по хемотерапијата, во склоп на протоколите за лекување на малигни заболувања. Нивната улога е да ја регенерираат коскената срж и да го реставрираат имуниот систем.
• Мезенхималните матични клетки дополнително на нивната регенеративна моќ, имаат способност да го модулираат имуниот систем на домаќинот. Тие можат да бидат употребени заедно со хематопоетските матични клетки, со цел да се зголеми клиничката ефикасност на третманот. Сеуште не постојат стандардни клинички тераписки протоколи за употреба на мезенхимални матични клетки, но истражувањата во тек ветуваат многу.